Khám Phá Lễ Hội Ok Om Bok Truyền Thống Độc Đáo Của Người Khmer

Bảo tồn di sản văn hóa đặc sắc của Champa cổ, người Khmer Nam Bộ duy trì lối sống và văn hóa khác biệt với các dân tộc khác. Bên cạnh những truyền thống phong phú, họ còn đề cao những lễ hội độc đáo, trong đó nổi bật là lễ hội Ok Om Bok. Thu hút không chỉ số lượng lớn người Khmer tham gia mà còn thu hút hàng ngàn mọi người, lễ hội này được tổ chức rất nhiệt tình và vui vẻ.

Để tìm hiểu sâu hơn về tên gọi, nguồn gốc cũng như những hoạt động thú vị có trong lễ hội, hãy cùng Cửa hàng Mỹ Keo khám phá lễ hội Ok Om Bok truyền thống trong bài viết này nhé!

Lễ hội Ok Om Bok là gì?

Lễ hội Ok Om Bok hay Óóc om bóóc (Phiên âm: Ak Ambok, tiếng Khmer: អកអំបុក, IPA: [ʔɑk ɑmboːk]) hay hội đút cốm dẹp hay lễ hội Cúng trăng.

Lễ cúng trăng của người Khmer diễn ra hàng năm vào khoảng rằm tháng 10 âm lịch, đánh dấu sự kết thúc của lễ hội Bon Om Touk và mùa thu hoạch. Trong buổi lễ này, người Khmer tổ chức lễ đút cốm dẹp, kèm theo lời cầu nguyện cho sự thịnh vượng, may mắn trước khi nuốt với sự chứng kiến của người lớn tuổi và thần Mặt Trăng. Lễ vật cúng Trăng thường bao gồm thành quả trong mùa vụ như biểu hiện lòng biết ơn đối với thần Mặt Trăng, người được tôn kính vì đã mang lại mùa màng bội thu và phước lành.

Lễ hội có nhiều hoạt động văn hóa như lễ cúng trăng, thả đèn gió và đèn nước, và hội đua thuyền Ghe Ngo sôi động. Trong số này, lễ Ok Om Bok ở Campuchia và tỉnh Sóc Trăng đặc biệt đáng chú ý, tổ chức cuộc đua thuyền Ngo lớn nhất, thu hút đông đảo vận động viên cũng như khán giả. Trong sự kiện này, các ngôi chùa từ nhiều vùng khác nhau đến đóng những chiếc bè giống như những ngôi chùa thu nhỏ, có các nhà sư tiến hành nghi lễ và tụng kinh.

Ở nhiều địa điểm tổ chức lễ hội Ok Om Bok còn có các hoạt động văn hóa, thể thao và hội chợ. Sự đa dạng và hấp dẫn của những sự kiện này thu hút người tham gia từ nhiều dân tộc khác nhau, bao gồm cả người nước ngoài, háo hức tham gia các lễ hội và giao lưu văn hóa.

Nguồn gốc của lễ hội Ok Om Bok

Lễ Ok Om Bok có nguồn gốc từ truyền thống nông nghiệp của người Khmer. Theo tín ngưỡng của người Khmer, mặt trăng được tôn kính như vị thần cai quản thời tiết và giám sát mùa màng quanh năm. Vì vậy, khi kết thúc mùa mưa, lễ hội Ok Om Bok được tổ chức để bày tỏ lòng biết ơn tới Thần Mặt trăng đã bảo vệ mùa màng và ban điều kiện thuận lợi như mưa gió, rất quan trọng để một vụ mùa bội thu. Đồng thời, lễ hội còn là lời cầu nguyện cho sự thịnh vượng tiếp tục trong mùa vụ bội thu sắp tới.

Ý nghĩa của lễ hội Ok Om Bok

Lễ hội Ok Om Bok có ý nghĩa to lớn đối với người Khmer, cả cuộc đời họ gần như chỉ làm nông nghiệp. Mặt trăng được tôn kính như một vị thần có quyền năng được cho là có ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và mang lại phước lành cho cuộc sống của họ. Vì vậy, sau khi thu hoạch mỗi vụ mùa, người Khmer lại thực hiện các nghi lễ cúng để bày tỏ lòng biết ơn với thần linh.

Đặc biệt, trong Lễ hội Ok Om Bok, cộng đồng người Khmer không chỉ tôn vinh vai trò của Thần Mặt Trăng trong việc đem lại mùa màng bội thu, có cơm ăn áo mặc mà còn là dịp thời điểm để mọi người quây quần bên nhau sau những vất vả trên đồng ruộng. Về mặt này, ý nghĩa của nó giống với Lễ hội Chol Chnam Thmay.

Thời gian diễn ra lễ hội Ok Om Bok là ngày mấy?

Lễ hội Ok Om Bok diễn ra hàng năm vào giữa tháng 10 âm lịch, cao điểm là vào đêm trăng tròn của tháng đó (15/10 âm lịch). Lễ thường diễn ra trong sân chùa, sân nhà ở hoặc khu đất trống nơi mọi người có thể dễ dàng quan sát mặt trăng. Tuy nhiên, vào những năm nhuận, lễ hội được tổ chức vào tháng 9 âm lịch.

Về mặt khoa học, thời kỳ này là thời điểm cuối cùng của chu kỳ mặt trăng, hoàn thành một vòng quay quanh Trái đất. Về mặt nông nghiệp, thời điểm biểu thị sự kết thúc của mùa vụ hàng năm.

Lễ hội Ok Om Bok được tổ chức như thế nào?

Để chuẩn bị cho lễ Ok Om Bok, lễ cúng trăng, người Khmer tỉ mỉ sắp xếp đồ trang trí và bày mâm cúng.

• Phần trang trí: Gồm có một chiếc cổng bằng tre, gắn thêm hoa lá bên trên cổng để trang trí. Bên trên cổng còn gắn một dây trầu với 12 lá trầu cuốn tròn, tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Ngoài ra, còn có một dây cau có 7 trái, vỏ trái cau sẽ được chẻ ra hai bên như hai cánh của con ong để tượng trưng cho 7 ngày của tuần.
• Phần mâm lễ cúng: Gồm các loại trái cây và nông sản như khoai môn, khoai mì, trái dừa tươi, chuối,… Đặc biệt, người dân còn làm thêm cốm dẹp để dâng lên mặt Trăng. Loại cốm này sẽ được người dân dùng hạt nếp vừa chín tới sau đó đem rang rồi quết dẹp.

Sau khi hoàn tất việc chuẩn bị tỉ mỉ và sắp xếp mọi thứ thật đẹp mắt ở giữa sân, các gia đình Khmer tiến hành nghi thức cầu nguyện để bày tỏ lòng biết ơn tới thần linh. Sau đó, các nhà sư, một vị Achar hoặc thành viên lớn tuổi nhất trong gia đình sẽ chọn một phần nhỏ của mỗi món ăn và cầm trên tay. Sau đó, họ đút vào miệng từng đứa trẻ, đồng thời nhẹ nhàng vỗ lưng và hỏi xem chúng mong muốn điều gì. Việc này xuất phát từ niềm tin rằng những câu trả lời của trẻ em tượng trưng cho những hy vọng và khát vọng của cộng đồng trong năm tới, đồng thời là nguồn cảm hứng và động viên cho người lớn.

Lễ hội Ok Om Bok có những hoạt động đặc sắc nào?

Ngoài việc thờ cúng Thần Mặt trăng một cách tôn kính, lễ hội Ok Om Bok còn có nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và hội chợ hấp dẫn. Những lễ hội này thu hút rất nhiều người trong nước, thu hút một lượng lớn người háo hức tham gia lễ hội. Sự tham gia của mọi người nước ngoài càng làm tăng thêm sự phổ biến và trao đổi văn hóa của lễ hội, khiến nó trở thành một sự kiện sôi động và nổi tiếng hàng năm.

Lễ thả đèn gió, đèn nước

Hoạt động thả đèn gió

Thả đèn lồng gió trong lễ hội Ok Om Bok được coi là một cử chỉ tri ân Thần Gió, người cùng với Thần Mặt Trăng được cho là sẽ mang lại mưa thuận gió hòa và mùa màng bội thu. Ngoài ra, hoạt động này còn tượng trưng cho việc xua đuổi những điều bất hạnh và xui xẻo.

Đèn gió được các nghệ nhân chế tác có hai loại chính là hình vuông và hình tròn. Để làm những chiếc đèn lồng này cần có tre, giấy quyến và dây kẽm. Những người nghệ nhân lành nghề uốn những thanh tre thành khung hình tròn, sau đó phủ giấy lên, để hở phần dưới và gắn một “ổ nhện” bằng kẽm. Bên trong ổ này được lót bằng bông gòn và tẩm ướt bằng dầu đậu phộng.

Trong quá trình thả đèn gió, người tham gia đốt lớp gòn và giơ đèn lồng lên cao. Khi không khí nóng bên trong đèn sẽ căng phồng ra, nó tạo ra lực đủ để nâng đèn lên trời. Những chiếc đèn lồng được chiếu sáng này bay lên mang theo lòng tôn kính và truyền đạt những điều ước tới mặt trăng.

Hoạt động thả đèn nước

Thả đèn nước chính là những chiếc đèn thắp sáng nổi trên mặt nước, tượng trưng cho lòng biết ơn đối với Thần Nước và cầu xin sự tha thứ cho mọi ô nhiễm gây ra trong các hoạt động hàng ngày.

Đèn lồng nước thường giống với những ngôi đền và được làm từ thân và vỏ chuối, được trang trí bằng những hoa văn đầy màu sắc. Bên trong, đèn cầy (nến) được thắp sáng và cắm xung quanh đèn nước và thức cúng được đặt bên trong.

Trong buổi lễ, các nhà sư và người dân địa phương thắp nhang (hương) và lắng nghe các nhà sư tụng kinh, cầu xin phước lành cho hòa bình và thịnh vượng dưới ánh trăng. Sau đó, mọi người tập trung tại các địa điểm ven sông ở địa phương để nhẹ nhàng thả đèn nước được chiếu sáng xuống mặt nước.

Hội đua Ghe Ngo

Lễ hội đua Ghe Ngo, một môn thể thao truyền thống của người Khmer được tổ chức trong lễ hội Ok Om Bok, được coi là một phong tục để bày tỏ lòng biết ơn đối với thần nước vì đã đảm bảo mùa màng bội thu. Truyền thống đua ghe này mang tầm quan trọng thiêng liêng đáng kể đối với cộng đồng người Khmer sinh sống ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long.

Lễ hội đua Ghe Ngo có hai loại hình chính là đua trên cạn và đua dưới nước.

• Đua trên cạn tái hiện và mô phỏng hoạt động đua Ghe Ngo dưới nước thường được tổ chức kết hợp với các lễ hội truyền thống và là trò chơi được tổ chức trong phần hội sau các nghi lễ.
• Đua dưới nước được mong chờ nhiều nhất trong lễ hội ánh trăng Ok Om Bok. Để có chiếc Ghe Ngo lướt nhanh nhất có thể, người thợ tập trung vào việc tối đa hóa tốc độ của thuyền. Những người đóng thuyền liên tục cải tiến kỹ thuật của họ để nâng cao hiệu suất. Những chiếc thuyền này dài khoảng 30 mét, có sức chứa từ 50 đến 60 người. Chúng được trang trí bằng các hình chạm khắc vảy rồng lấy cảm hứng từ họa tiết Naga hoặc hoa và lá cách điệu. Họa tiết động vật được vẽ ở hai bên mũi thuyền, nhằm mục đích trang trí và biểu tượng, minh họa cho sức mạnh của con thuyền.

Lễ hội Ok Om Bok hàng năm luôn thu hút lượng lớn mọi người nhờ tổ chức lễ hội đua Ghe Ngo. Các đội đến từ nhiều tỉnh như Trà Vinh, Hậu Giang, Kiên Giang, Cà Mau, An Giang, Cần Thơ đều hội tụ về đây để tham gia.

Kết luận

Lễ hội Ok Om Bok không chỉ là dịp để người Khmer giới thiệu di sản văn hóa phong phú của mình mà còn tạo cơ hội cho mọi người kết nối và giao lưu. Cửa hàng Mỹ Keo hy vọng chuyến khám phá lễ hội sâu sắc này sẽ làm phong phú thêm trải nghiệm du lịch của bạn!

Nguồn: https://www.hunghungstore.com/kham-pha-le-hoi-ok-om-bok-truyen-thong-doc-dao-cua-nguoi-khmer/