Đèn CầyTháng 10 âm lịch – thời điểm đánh dấu sự chuyển mình từ tiết thu sang đông cuối năm, tràn ngập những lễ hội diễn ra khắp mọi miền đất nước. Tuy nhiên, có lẽ khu vực Tây Nam Bộ chiếm ưu thế với nhiều lễ hội truyền thống lớn, tiêu biểu như lễ hội Ook Om Bok, đua ghe ngo, hội đền Nguyễn Trung Trực,… Dưới đây là các lễ hội trong tháng 10 âm lịch đặc sắc mà bạn không nên bỏ lỡ!
Lễ hội Kathina – Sóc Trăng – 9 – 15/10AL
Lễ Kathina, còn được biết đến với tên gọi lễ dâng bông và dâng y cà sa, thường được tổ chức từ ngày 15 tháng 9 đến 15 tháng 10 âm lịch tại các tỉnh đồng bằng Nam Bộ, nơi có cộng đồng người Khmer sinh sống. Lễ hội truyền thống này thường được tổ chức trước lễ hội Ook Om Bok, với mong muốn cầu nguyện cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cũng như sự an vui và hạnh phúc cho các phum sóc.
Đây cũng là cơ hội để cộng đồng Khmer thành tâm dâng các áo cà sa cùng những vật phẩm cho chư tăng. Thông thường, lễ Kathina kéo dài trong hai ngày. Ngày đầu tiên, các sư sãi trong chùa sẽ thực hiện nghi thức cầu nguyện cho sự bình an của phum sóc. Sang ngày thứ hai, bà con sẽ tổ chức lễ rước quanh chùa và phum sóc để thể hiện lòng thành kính. Tiếp theo, họ sẽ tiến hành nghi thức dâng bông và áo cà sa cho chư tăng và sư sãi. Ngoài ra, một số vật phẩm khác cũng được dâng lên làm lễ vật, như bình bát, sách vở và bút viết…
Lễ Kathina là niềm tự hào của cộng đồng người Khmer, thể hiện đậm nét bản sắc văn hóa và phản ánh rõ ràng đời sống tâm linh cũng như lòng thành kính, sùng đạo của bà con nơi đây. Các nghi lễ luôn được tổ chức trong bầu không khí mong chờ, trang nghiêm và đầy tôn kính.
Lễ hội Cúng trăng Ook Om Bok – Sóc Trăng, Trà Vinh – 14, 15/10AL
Sau lễ Kathina, cộng đồng Khmer tiếp tục chuẩn bị cho lễ hội Ook Om Bok – một lễ hội truyền thống nổi bật của Việt Nam, với sức hút đã vượt ra khỏi ranh giới của người Khmer ở Nam Bộ và lan tỏa đến nhiều khu vực khác. Hàng năm, lễ hội này thu hút đông đảo mọi người tham gia.
Ook Om Bok, còn được biết đến là lễ cúng trăng hay lễ “Đút cốm dẹp”, là một lễ hội dân gian lâu đời của cộng đồng dân tộc Khmer. Lễ hội này thường diễn ra vào ngày rằm tháng 10 âm lịch (14, 15/10 AL).
Theo quan niệm của cộng đồng Khmer, một năm có hai cái Tết: Tết âm lịch và Tết dương lịch. Ngày rằm tháng 10 âm lịch đánh dấu sự kết thúc một chu kỳ của mặt trăng quanh trái đất. Do đó, lễ hội Ook Om Bok được xem như thời điểm bước sang năm mới âm lịch của người Khmer, khi mặt trăng bắt đầu một chu kỳ mới. Nhân dịp này, người Khmer tổ chức lễ cúng trăng để tạ ơn thần mặt trăng đã che chở và mang lại mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu trong suốt năm qua.
Khi nói về lễ hội Ook Om Bok, có lẽ hai sự kiện được chờ đón nhất chính là cuộc thi đua ghe Ngo và nghi thức thả đèn gió.
Lễ hội đua ghe ngo của người Khmer bao gồm hai hình thức: đua trên cạn và đua dưới nước. Đua ghe ngo trên cạn chủ yếu tái hiện và mô phỏng lại cuộc đua dưới nước. Thông thường, nó được tổ chức kết hợp với các lễ hội truyền thống và là một trò chơi thường xuất hiện trong phần hội sau các nghi thức lễ truyền thống. Đua ghe ngo dưới nước chính là hoạt động được mong chờ nhất diễn ra vào rằm tháng 10 âm lịch.
Nghi lễ thả đèn nước cũng là một trong những sự kiện được mọi người háo hức chờ đón. Những chiếc đèn, thường được làm từ tre, giấy quyến và dây kẽm, có hình dáng giống như một ngôi đền (vuông hoặc tròn). Đèn nước được trang trí bằng các hoa văn tinh xảo và có một ngọn đèn bên trong. Sau khi thắp đèn cầy và nhang vòng ngoài, mọi người mới đặt các món cúng vào bên trong.
Ngoài hai sự kiện nổi bật trên, lễ hội Ook Om Bok còn bao gồm nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc khác như múa Răm Vong, Rong Leo… Tất cả hòa quyện vào không khí lễ hội sôi động và tràn đầy sức sống trong những ngày diễn ra lễ hội tại địa phương. Lễ hội Ook Om Bok không chỉ mang ý nghĩa sâu sắc mà còn là một cột mốc hàng năm trong đời sống tinh thần của cộng đồng Khmer Nam Bộ.
Lễ hội Nghinh Ông – huyện Kiên Hải, Kiên Giang – 15, 16/10AL
Tương tự như những vùng ven biển khác, tỉnh Kiên Giang hàng năm tổ chức hội cầu ngư, thường được gọi là Lễ hội Nghinh Ông. Lễ hội này diễn ra vào ngày 15 và 16 tháng 10 âm lịch tại xã Lại Sơn, huyện Kiên Giang, nhằm bày tỏ lòng biết ơn và tôn kính đối với sự phù trợ của Cá Ông dành cho địa phương.
Lễ cúng Cá Ông tại xã Lại Sơn đã tồn tại hơn 100 năm, trở thành một trong những nét văn hóa đặc sắc, góp phần vào đời sống tâm linh và du lịch của ngư dân địa phương. Theo nghi thức, từ ngày 14 âm lịch, các tàu thuyền sẽ tụ tập về đây để chuẩn bị cho lễ chính vào ngày 16. Vào sáng ngày 16, lễ Nghinh Ông và Chánh tế diễn ra trong bầu không khí trang nghiêm và long trọng. Hàng trăm ghe tàu sẽ tiến hành lễ và ra khơi để Nghinh Ông, với cờ xí rực rỡ cùng sự trang hoàng lộng lẫy, hòa cùng không khí nhộn nhịp của bà con.
Lễ Nghinh Ông không chỉ là dịp để tri ân mà còn là cơ hội cầu mong mưa thuận gió hòa, an lành và thuận lợi cho ngư dân trong suốt năm. Ngoài phần lễ, lễ hội còn diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa và văn nghệ phong phú. Các trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt đập niêu, đua xuồng chèo, thi ẩm thực, cùng với những tiết mục đờn ca tài tử cũng thu hút sự tham gia đông đảo của mọi người.
Hội đền Nguyễn Trung Trực – tỉnh An Giang – 18, 19/10AL
Kể từ năm 2003, lễ hội đền Nguyễn Trung Trực đã được công nhận là một trong những lễ hội truyền thống quy mô quốc gia của Việt Nam, nhờ vào giá trị văn hóa cộng đồng và du lịch phong phú của nó. Lễ hội thường diễn ra vào ngày 18 và 19 tháng 10 âm lịch hàng năm tại đền Nguyễn Trung Trực, thuộc xã Long Kiên, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang. Sự kiện này nhằm tưởng niệm công lao của ông Nguyễn Trung Trực, người lãnh đạo nghĩa quân chống Pháp tại Nam Bộ trong thế kỷ XIX.
Hội đền sẽ khai mạc với những nghi thức lễ tế truyền thống như lễ tế đàn cả, lễ tế cụ Nguyễn, và lễ dâng hương, thu hút đông đảo khách thập phương tham dự. Đặc biệt, người dân từ các tỉnh miền Tây sông Cửu Long cũng đến rất đông, coi đây như một dịp giỗ tổ tiên trong gia đình mình.
Phần hội luôn được trông đợi với những màn biểu diễn nghệ thuật vô cùng ấn tượng. Đặc biệt, tiết mục tái hiện trận đánh chìm tàu Hy Vọng của Pháp trên sông Nhật Tảo do nghĩa quân của ông Nguyễn Trung Trực thực hiện xưa là một điểm nhấn đáng chú ý. Bên cạnh đó, hội đền còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian như thi cộ hoa, chơi cờ người, biểu diễn võ thuật, thi múa lân sư rồng, và thả hoa đăng trên sông Kiên Giang…
Kết luận
Các lễ hội tháng 10 ở Việt Nam phong phú về quy mô, hình thức và tín ngưỡng tâm linh, nhưng tất cả đều mang ý nghĩa biểu trưng cho văn hóa truyền thống và tinh thần uống nước nhớ nguồn của dân tộc. Những sự kiện lớn này không chỉ thể hiện lòng tri ân mà còn gắn kết cộng đồng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.