Đèn CầyLễ hội Kỳ Yên là di sản văn hóa quan trọng của người dân Nam Bộ, trường tồn theo thời gian và được tổ chức hàng năm. Trong bài viết này, Cửa hàng Mỹ Keo sẽ trình bày chi tiết ngày diễn ra lễ hội Kỳ Yên, nguồn gốc cũng như ý nghĩa.
Giới thiệu về lễ hội Kỳ Yên
Lễ hội Kỳ Yên là một sự kiện nổi bật thường niên được tổ chức tại các đình thần khắp Nam Bộ. Lễ hội Kỳ Yên là lễ tế thần Thành hoàng, một vị thần quan trọng trong văn hóa Nam Bộ, Việt Nam. Hàng năm, các đình làng ở Nam Bộ tổ chức hai lễ cúng quan trọng: Lễ Thượng điền (lúc thu hoạch xong), lễ Hạ điền (bắt đầu xuống ruộng). Tùy từng đình làng cụ thể mà lễ hội Kỳ Yên có thể gộp chung với lễ Hạ Điền hoặc Thượng Điền. Ở một số vùng, Kỳ Yên được tổ chức như một lễ hội riêng biệt.
Ý nghĩa lễ hội Kỳ Yên
Lễ hội Kỳ Yên mang nhiều ý nghĩa quan trọng đối với người tham gia:
- Lễ hội Kỳ Yên là một lễ hội cộng đồng, nơi các lễ vật được dâng lên các vị thần với hy vọng nhận được phước lành. Cầu mong sự thịnh vượng trong cuộc sống, sự hòa thuận trong xóm làng và sự thịnh vượng chung cho đất nước.
- Là dịp để cộng đồng địa phương tụ tập, xây dựng mối quan hệ và tham gia kể chuyện vui vẻ.
- Là dịp để người dân thể hiện sự sáng tạo của mình, tô điểm không gian bằng hoa tươi, trang trí đỉnh đồng và những chiếc bình trang nhã.
- Lễ hội còn mang đến cho nông dân cơ hội giới thiệu các giống lúa, cây trồng mới. Là dịp để chị em phụ nữ thể hiện kỹ năng nấu cơm, gói xôi trong lễ hội Kỳ Yên.
Nguồn gốc lễ hội Kỳ Yên
Nguồn gốc của lễ hội Kỳ Yên bắt nguồn từ truyền thống thờ cúng thần linh lâu đời. Ban đầu, các nghi lễ tương tự được tổ chức tại các đình chùa ở miền Bắc Việt Nam, được gọi là lễ Tống Ôn, lễ Cầu Mát. Những nghi lễ này được thực hiện để cầu mong phước lành và sự bảo vệ của thần thánh khi đối mặt với nguy hiểm và thiên tai.
Khi người Việt Nam di cư vào Nam, họ đã mang theo những truyền thống này. Theo thời gian, ở Nam Bộ, lễ hội Kỳ Yên phát triển trong các ngôi đình, kết hợp nhiều phong tục cổ xưa. Lễ thể hiện văn hóa và tín ngưỡng miền Nam, trở thành một lễ hội quan trọng và không thể thiếu đối với người dân địa phương.
Lễ hội Kỳ Yên được tổ chức ngày nào? Ở đâu?
Lễ hội Kỳ Yên thường diễn ra vào những tháng mùa xuân, cụ thể là từ tháng 1 đến tháng 4 âm lịch, tùy theo từng địa phương. Một số khu vực tổ chức lễ hội vào cuối những tháng này, trong khi những khu vực khác đặc biệt chọn rằm tháng Hai hoặc tháng Ba.
Các đình làng khắp miền Nam tổ chức Lễ hội Kỳ Yên. Đáng chú ý có các đình Thoại Ngọc Hầu, Tây An, Vĩnh Bình, Gia Lộc và Tân Lộc. Trong thời gian diễn ra lễ hội, những ngôi đình này thu hút rất đông người dân, thu hút sự tham gia đáng kể của cộng đồng địa phương.
Những nghi thức trong lễ hội Kỳ Yên
Lễ hội Kỳ Yên diễn ra trong 3 ngày với nhiều nghi thức đặc trưng.
Nghi thức trong lễ hội Kỳ Yên ngày thứ nhất
Thông thường, mỗi địa phương có những khác biệt nhỏ trong nghi lễ, mặc dù sự khác biệt không đáng kể. Dưới đây là những nghi lễ phong tục được thực hiện trong ngày đầu tiên của lễ hội Kỳ Yên:
Lễ rước Tổ hát bội
Vào lúc sáng sớm, Ban quý tế sẽ cử 1 người bưng 1 khay gỗ gồm có trầu, rượu, nhang (hương), đèn cầy (nến) và các lễ vật khác nhau được bày ra một cách trang trọng. Còn có 4 quân hầu cầm 4 món thuộc bộ Lỗ bộ và Ban nhạc lễ. Họ ra tận cổng để rước Tổ hát bội vào đình, rồi đặt trang trọng sau hậu trường võ ca.
Lễ Thỉnh sắc
Sau khi Tổ hát bội an vị xong, một đoàn rước với cồng chiêng, trống, cờ, lọng, long đình với đội nhạc lễ, đoàn lân,… tiến đến địa điểm cất giữ sắc thần. Khi đến nơi, người được chỉ định sẽ bước vào tế 1 tuần hương, ba tuần rượu và đọc 1 bài văn tế hoặc khấn vái. Sau đó, đem sắc đặt vào long đình và rước về. Về tới đình, phải cử hành thêm nghi thức an vị, gồm 1 tuần hương, 3 tuần rượu, 1 tuần trà. Cuối cùng, đưa tráp đựng sắc phong và để lên bàn thờ nơi chánh điện.
Lễ Nghinh và tụng kinh cầu an
Ở một số làng, sau lễ Thỉnh sắc còn làm lễ Nghinh, tức là đưa kiệu đến các đền, miếu ở địa phương. Ở đó, họ thắp nhang (hương) và cầu nguyện để mời các vị thần đến tham dự lễ hội. Sau đó, đem lư hương của các vị thần này lên kiệu trở về và đặt ở lư hương bên ngoài đình hoặc trên bàn Hội đồng ngoại ở bên trong đình.
Một số đình làng thực hiện nghi lễ này. Đây là nghi thức của Phật giáo hội nhập vào đình miếu. Mục đích là để cầu xin chư Phật, thần linh cho ngôi làng được bình yên. Đầu tiên cử người thiết lập bàn thờ Phật Quan Âm. Sau đó, người ta thắp nhang (hương) và tụng kinh, tụng Kinh Phổ môn. Cuối cùng, đọc sớ, đốt và gửi cho chư Phật và các vị thần.
Lễ Thỉnh sanh
Lễ Thỉnh Sanh diễn ra trước lễ Túc Yết, nhằm mục đích dùng con vật hiến tế của Thỉnh Sanh làm lễ vật cho Túc Yết. Theo truyền thống, vật tế là một con heo sống, toàn sắc, buộc 4 chân và đặt trên ghế ngựa trước bàn thờ Hội đồng ngoại. Sau khi chọc tiết, viên chánh tế lấy máu cùng một nắm lông cho vào một chiếc chén sạch, đặt lên bàn hương án. Chén huyết có ít lông này gọi là “mao huyết”.
Ngày nay, để tránh cảnh tượng giết mổ trong đình, nhiều địa phương lựa chọn cúng heo sống rồi đưa vào bếp hoặc heo đã được mổ trước. Ở những nơi như Đình Châu Phú, lễ vật bao gồm một con heo trắng, một chén mao huyết, một mâm trái cây, một mâm trầu cau, một đĩa muối gạo. Lễ vật được bày trên bàn, lợn trắng đặt sấp và thân phủ trên một giá gỗ cao.
Lễ Túc yết
Lễ dâng hương diễn ra tại đình làng địa phương trước các vị thần trong lễ hội Kỳ Yên. Lễ kéo dài từ buổi chiều cho đến khi kết thúc lễ hội của ngày đầu tiên. Ban tế tự mặc trang phục chỉnh tề theo quy định, xếp hàng ở hai bên võ ca cùng với đội nhạc lễ, người mang lễ vật và những người tham gia khác. Một lễ sinh xướng các nghi thức, trong đó các hương chức tiến hành các nghi lễ bao gồm:
- Củ sát tế phẩm: kiểm lại đồ cúng.
- Tuần hương: dâng hương.
- Tuần rượu thứ nhất: dâng rượu lần nhất.
- Đọc văn tế chữ Hán: cầu nguyện thần Thành hoàng phù trợ sao cho mưa thuận gió hoà, quốc thái dân an,…
- Tuần rượu thứ hai: dâng rượu lần hai.
- Tuần rượu thứ ba: dâng rượu lần ba.
- Hiến quả phẩm: dâng trái cây.
- Hiến bỉnh: dâng bánh.
- Tuần trà: dâng trà
- Ẩm phước: giống như lễ “thụ tộ” miền Bắc, tức Ban tế tự được thừa hưởng lễ vật đã dâng cúng, xem như đây như là lộc của thần ban.
- Hóa văn tế: có nghĩa đốt văn tế. Có đình giữ đến xong lễ đoàn cả mới đốt.
Nghi thức trong lễ hội Kỳ Yên ngày thứ hai, thứ ba
Sau đây là những nghi thức sẽ diễn trong ngày thứ hai, thứ ba của lễ hội Kỳ Yên.
Lễ Xây chầu
Lễ Xây chầu diễn ra tại khu võ ca trước chánh điện của đình. Người tham gia xếp thành hai hàng kéo dài từ cổng chính ra ngoài. Các diễn viên hát bội đứng sẵn trên gian võ ca với trống mõ đã chuẩn bị sẵn. Ông chánh bái nhúng cành cây dương vào một tô nước trên tay, vẩy nước xung quanh và đọc lời cầu nguyện:
“Nhất sái thiên thanh.
Nhị sái địa linh
Tam sái nhơn trường sanh
Tứ sái quỷ diệt hình”
Sau đó, ông chánh bái sẽ đánh 3 hồi trống rồi nói “Ca công tiếp giá”. Trống mõ vang lên, chương trình hát bội của lễ hội sẽ bắt đầu.
Hát chầu
Hát chầu là một hình thức hát bội truyền thống chủ yếu nhằm thờ cúng thần linh và mang lại niềm vui cho dân làng. Thông thường, có khoảng 3 hoặc 4 tuồng trong các buổi lễ này. Các vở hát bội phổ biến được chọn cho những dịp này bao gồm San Hậu (tôn vương), Tiết Nhơn Quý (tôn soái), Phàn Lê Huê (tôn nữ soái),…
Lễ Chánh tế
Lễ Chánh diễn ra vào sáng ngày thứ hai hoặc thứ ba của lễ hội Kỳ Yên. Buổi lễ này khá giống với lễ Túc Yết. Trong phần lễ sẽ xướng câu Tạ thần cúc cung bái. Ngoài ra, người tham gia còn tụng các câu như Nghinh thần cúc cung bái.
Lễ tế Tiền hiền, Hậu hiền
Mục đích của buổi lễ này là nhằm tưởng nhớ các bậc tiền nhân đã lập làng, đình làng và tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ. Một số đình tiến hành lễ này ngay sau lễ Chánh tế hoặc trì hoãn đến ngày thứ ba. Điều đáng chú ý của buổi lễ này là nhạc lễ được biểu diễn theo Nhịp Bua, nhưng lại hoàn toàn mang hơi Ai.
Lễ hồi sắc/nối sắc
Lễ này nhằm đưa sắc thần về vị trí cũ, giống như nghi lễ khi thỉnh sắc. Sau khi hoàn thành, các lư hương của các vị thần cũng được trả về nơi thờ cúng cũ. Nhìn chung, lễ hội Kỳ Yên chú trọng vào các nghi lễ đề cao cội nguồn tổ tiên.
Kết luận
Trên đây Cửa hàng Mỹ Keo đã mô tả những nét đặc sắc của lễ hội Kỳ Yên. Tham dự lễ hội là cơ hội hòa mình vào môi trường văn hóa độc đáo thấm đẫm tinh hoa tâm linh và tín ngưỡng truyền thống của người dân Nam Bộ.
Nguồn: Tham khảo Internet