Đèn CầyKhi nói đến lễ hội đặc sắc mang đậm nét văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer Tây Nam Bộ, không thể bỏ qua lễ hội Sene Dolta được trân trọng và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Vậy bạn đã biết lễ Sene Dolta là gì chưa? Nguồn gốc và ý nghĩa của lễ Sene Dolta? Theo dõi bài viết dưới đây để tìm hiểu tất tần tần thông tin về lễ Sene Dolta nhé!
Nguồn gốc của lễ Sene Dolta?
Lễ Sene Dolta có nguồn gốc từ tín ngưỡng cổ xưa của dân làng tại phum sóc trước khi Phật giáo Nam Tông du nhập vào miền Nam, Việt Nam. Khu vực Nam Bộ, đặc trưng bởi các vùng đất ngập nước, cư dân di chuyển chủ yếu bằng thuyền và ca nô, sinh sống bằng nông nghiệp và trồng lúa nước. Trong chu kỳ trồng lúa truyền thống, hạt giống được gieo khi bắt đầu mùa mưa theo lịch Khmer, đỉnh điểm là thời kỳ Đôn Ta đánh dấu hoàn thành vụ mùa gieo cấy. Trong thời gian này, người dân được nghỉ ngơi, người Khmer thường đi gặp gỡ, thăm viếng ông bà, cha mẹ ở xa, mang theo những món quà quê như bánh tự làm, hoa quả địa phương…
Như vậy, theo phong tục của người Khmer Nam Bộ, hàng năm từ ngày 29/8 đến ngày 1/9 âm lịch, họ nô nức cử hành lễ Sene Dolta hay còn gọi là lễ cúng tổ tiên. Sự kiện này nhằm tưởng nhớ tổ tiên, tưởng nhớ công đức và cầu phước cho linh hồn và người thân đã khuất. Điều này nhằm thể hiện lòng biết ơn tổ tiên đã khai phá đất đai và phù hộ cho phum sóc được bình an, thịnh vượng.
Lễ Sene Dolta là gì?
Trong văn hóa Khmer, “Sene” có nghĩa là “cúng”, “Dol” có nghĩa là “bà” và “Ta” có nghĩa là “ông”. Lễ Sene Dolta của dân tộc Khmer là một dịp trang trọng nhằm thể hiện lòng thành kính với tổ tiên đã khuất, có ý nghĩa giống lễ Vu Lan báo hiếu của người Kinh. Lễ này được tổ chức hàng năm và được người dân Khmer chuẩn bị rất công phu. Thông thường, mỗi hộ gia đình cử một hoặc hai người đến hỗ trợ chùa trong việc chuẩn bị như treo cờ, dọn cỏ, dọn dẹp khuôn viên tháp đựng cốt, sơn phết tháp…
Các gia đình cũng dành thời gian dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ và chuẩn bị nhiều món ăn truyền thống để cúng ông bà, tổ tiên. Tùy theo hoàn cảnh kinh tế, các gia đình có thể có cách chế biến khác nhau nhưng lễ vật nhìn chung gồm những món ăn đơn giản, quen thuộc, đặc trưng của ẩm thực Khmer Nam Bộ.
Các hoạt động diễn ra trong lễ Sene Dolta
Theo phong tục truyền thống, lễ Sene Dolta thường kéo dài nửa tháng và gồm 4 nghi lễ chính: lễ đặt cơm vắt (Bos Bai Ben), lễ cúng ông bà (Sene Dolta), lễ rước ông bà (Phchum Ben) và lễ đưa tiễn ông bà (chun Đôn Ta). Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, lễ hội đã rút ngắn lại thành ba ngày từ 29/8 đến 1/9 âm lịch, thích ứng với lối sống hiện đại nhưng vẫn bảo tồn những truyền thống cốt lõi.
Ngày 1
Vào ngày đầu tiên, mỗi gia đình bắt đầu bằng việc dọn dẹp nhà cửa và bàn thờ tổ tiên. Sau đó, họ chuẩn bị một mâm đầy cơm, trái cây, bánh, rượu, trà, và các thành viên trong gia đình sẽ nhà đốt nhang (hương), thắp đèn cầy (nến) và dâng khấn vái, mời linh hồn ông bà, người thân đã khuất về cùng dùng bữa cùng con cháu. Buổi chiều, người dân sẽ mặc trang phục đẹp nhất, họ chuẩn bị một mâm cơm mới để tiếp tục dâng cúng ông bà, mời linh hồn tổ tiên về chùa nghe sư tụng kinh, thuyết pháp cho đến tối.
Ngoài ra, các vị Achar sẽ lấy cơm vắt được bày trên mâm cúng Tam Bảo, mời các nhà sư tụng kinh cầu siêu cho người đã khuất. Những nắm cơm này sau đó được mang ra ngoài và đặt xung quanh chánh điện để cúng cho những linh hồn không có con cháu, cô đơn.
Ngày 2
Vào ngày thứ hai của lễ Sene Dolta, vào khoảng giữa trưa, người Khmer chuẩn bị một mâm đầy cơm, bánh, trái cây và các lễ vật khác. Họ mang những lễ vật này lên chùa để tiến hành lễ cúng tập thể (đây là lễ chính). Trong buổi lễ này, sau khi các nhà sư tụng kinh cầu siêu cho các linh hồn được an nghỉ, linh hồn ông bà các gia đình ở phum sóc cũng như bà con Phật tử sẽ tụ tập để dự lễ cúng. Họ tham gia trao đổi kinh nghiệm liên quan đến công việc đồng áng và vui chơi tại chùa.
Đến chiều, linh hồn tổ tiên được kính cẩn đưa về nhà. Mâm cơm mới được dọn lên để tiếp tục cúng ông bà, mời ông bà chứng kiến cuộc sống ấm no của con cháu.
Ngày 3
Vào ngày thứ ba của lễ Sene Dolta, mỗi nhà chuẩn bị một mâm cơm và mời một số nhà sư cùng bà con từ phum sóc về nhà. Họ cùng nhau tụ họp để tụng kinh và cầu siêu để tiễn đưa linh hồn những người đã khuất.
Để chuẩn bị cho ông bà và người thân đã khuất, người ta đóng một chiếc thuyền bằng vỏ chuối trang trí bằng cờ phướn và hai hình nộm tượng trưng cho tổ tiên. Chiếc thuyền này chất đầy các lễ vật khác nhau như gạo, muối, quần áo, tiền, vàng mã,…. Các thành viên trong gia đình đốt nhang (hương), thắp đèn cầy (nến) rồi mang thuyền ra sông, kênh gần nhà để thả. Hành động này để đưa ông bà và những người thân đã khuất trở về thế giới bên kia.
Trong ba ngày diễn ra lễ hội Sene Dolta, ngoài việc thờ cúng tại nhà, tất cả các nghi lễ quan trọng đều diễn ra tại chùa. Dưới mái chùa chung của cả phum sóc, mọi người đều tỏ lòng tôn kính Đức Phật, tưởng nhớ đến ông bà, tổ tiên và bày tỏ niềm mong cầu may mắn.
Kết luận
Lễ Sene Dolta của người Khmer Nam Bộ có ý nghĩa sâu sắc trong việc tôn vinh đạo hiếu và tưởng nhớ công ơn của ông bà, cha mẹ đã khuất đối với con cháu. Hơn nữa, nghi lễ này còn thể hiện sự phong phú về văn hóa, tinh thần truyền thống vốn có trong các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng gắn liền với các ngôi chùa Khmer Nam Bộ.
Nguồn: https://www.hunghungstore.com/le-sene-dolta-truyen-thong-hieu-nghia-cua-dong-bao-khmer/